یکی از مستحبات برای روزهدار در ماه رمضان این است که با چند دانهی خرما افطارکند. پیامبر(ص) دراین زمینه میفرماید:
"اذا أفطرأحدکم فلیفطرعلی تمرة فإن لم یجد، فلیفطرعلی ماء فإنه طهور"
روایت ابوداود وترمذی به نقل از ریاض الصالحین
"هرگاه یکی ازشما خواست افطار کند، باید با خرما افطار کند، اگر خرما نیافت با آب افطارکند چراکه آب پاک است و موجب پاکیزگی (امعاء) میشود."
یا اینکه حضرت انس از پیامبر (ص) روایت میکند که:
"کان رسول الله (ص) یفطر قبل أن یصلی علی رطبات فإن لم تکن رطبات فتمَیراتُ، فإن لم تکن تمَیرات حسا حسواتِ من ماء." رواه ابوداود و الترمذی و قال حدیث حسن
"پیامبر (ص) قبل ازاینکه نماز مغرب بخواند با رطب افطار مینمود، اگررطب نبود با چند دانه خرما افطارمیكرد و اگرخرما هم دردسترس نبود با آب افطارمینمود."
ازاحادیث فوق اهمیت افطار باخرما مشخص می شود.
ملاحظهی مهم در رابطهی افطاری با خرما:
روش رسول الله (ص) در رابطه با افطار بدینصورت بود که آنحضرت (ص) با چند دانه خرما روزهشان را افطار مینمودند، سپس نمازمغرب را میخواندند، بعداً اگرمیل داشتند شام را تناول میکردند. اما متأسفانه امروزه مسلمانان به سنت افطاری درست عمل نمیکنند یا اینکه بد فهمیدهاند. با چند دانه خرما افطار میکنند، سپس بلافاصله هرچه میل داشتند ازانواع شیرینیجات وغذاها استفاده میکنند. بسیاری از افراد افطار و شام را با هم میل میکنند و این خلاف سنت است و برکت روزه و فوائد افطار با خرما را از بین میبرد، درحالیکه بايد بین افطار و شام فاصله باشد. ابتدا باید با خرما یا آب افطار کرد، سپس نماز مغرب را خواند و بعد از حدود 30 یا 40 دقیقه شام را صرف كرد و ازمصرف شيرينيجات محتوي قند و شكر به شدت پرهيز نمود.
حال با توجه به اهمیت خرما درافطاری به برخی ازحکمتهای آن اشاره میکنیم.
1- خرما میوهای سرشارازاملاح و ویتامینهاست. و این املاح و ویتامینها نیاز بدن روزهدار را برطرف میسازد. (خرما دارای مواد پروتئین ترمیمکنندهی بافتهای بدن و درصد کمی چربی است، خرما همچنین دارای 5 نوع ویتامین اصلی مورد نیاز بدن است علاوه برآن 8 نوع موادمعدنی (املاح)اساسی را دارد.
(100گرم خرما درروز حدود نیمی از نیازبدن را تأمین میکند، خرما دارای دوازده نوع اسید آمینه است. خرماسرشار از پتاسیم، منیزیم و مواد آرامبخش میباشد و مقدارزیادی آهن در آن وجود دارد که آهن مانع از ایجاد کم خونی دربدن میشود). کتاب شگفتیهای خداوند درجهان خلقت صفحه 230تا 232
به علاوه خرما حاوی ویتامینهای A B - - C - D - E و املاح روی، فسفر، آهن، گلوکز، کلسیم، میباشد.
2- خرما متشکل ازمواد قندی است که خیلی سریع بین 10 تا 20دقیقه هضم و جذب میشود و نیازبه املاح و ویتامین درروزهدار را برطرف میکند و از ضعفهای گوناگون جلوگیری میکند و انرژی لازم را برای بدن تأمین میکند. و خستگي، سستي و بيحالي را بر طرف ميكند.
(خرمایی که فرد روزهدار به همراه آب میخورد دارای 75% مواد قندی منوساکارید،(قندهای ساده)، با قابلیت هضم آسان و جذب سریع است، به طوریکه قند خرما در کمتر از 10دقیقه از دهان به خون منتقل میشود و به سرعت مرکز احساس سیری درهیپوتالاموس مغزرا فعال میکند و روزهدار احساس سیریمیکند و چنانچه پس از آن غذایی بخورد به صورت عادی آن را خواهد خورد و پرخوری نخواهد کرد. اما هضم و جذب چربیها 3 ساعت به طول میکشد.
3- افطاربا خرما سبب میشود انسان بعد از افطاراحساس کسالت وسستی نکند، بلکه برعکس موجب نشاط میشود و شخص احساس خستگی نمیکند. زیرا با افطار کردن با خرما بدن سریع مواد وعناصرمورد نیاز راجذب کرده و کمبود انرژی بدن برطرف میشود. خالی بودن معده به جذب سریعتراملاح و ویتامینهای خرما کمک میکند.
4- خرما سریع احساس گرسنگی راازبین میبرد: زیرا کمبود مواد قندی در بدن است که شخص احساس گرسنگی میکند نه کمبود مواد غذایی، بنابراین میان احساس سیری و پرشدن شکم تفاوت وجود دارد. خود مواد قندی طبیعی مثل خرما مرکز احساس گرسنگی و سیری درهیپوتالاموس مغز را تحريك میکند و با تحريك این مرکز فرد احساس سیری میکند حتی اگربه معده اوغذای فراوانی وارد نشده باشد، اما احساس پرشدن معده چیز دیگری است. به همین خاطر درافطارباید خرما مصرف کرد تا احساس گرسنگی ازبین برود وشخص پرخوری نکند.علاوه برآن فرکتوز موجود درخرما جایگزین مواد قندی که درطول روز سوخته ومصرف شده است میشود.
5- خرما همیشه تازه است، و مواد معدنی برای جذب بهتر را به همراه دارد. برعکس شیرینیهای مصنوعی كه برای جذب ازاملاح بدن استفاده میکند خرما به راحتی جذب می شود و نیاز ندارد که برای جذب ازاملاح موجود در بدن استفاده کند.
6- خرما آلوده نمیشود، زیرا میکروبها درآن زندگی نمیکنند. نسبت بالای قند طبیعی درآن، آب میکروبها را به طریقهی اسمز میكشد و باعث خشک شدن آنها میشود.
7- خرما از طبیعیترین ملینها می باشد، زیرا الیاف موجود درخرما مانع ایجاد یبوست میشود و موجب نرمی و لینت و پاك شدن رودهها میگردد که این ویژگی برای روزهداربسیار با اهمیت است. زیرا به سبب گرسنگي و نیاشامیدن مدت طولانی، رودهها سخت شده که با افطار با خرما این مشکل حل میشود.
8- درهنگام افطاربدن(دستگاه گوارش) درحال استراحت کامل است، پس باید ازغذایی استفاده شود که به طور ناگهانی به دستگاه گوارش فشارنیاورد: بنابراین نیاز است که معده با ماده ملین و سبکی شروع به کار کند که ازهمه غذاها مناسبترخرما میباشد. خرما معده را آماده پذيرش غذا ميكند.
9-افطار با خرما تعادل، قلیایی (باز) و اسیدی بدن را ایجاد میکند. غالب مایعات بدن ما، قلیایی است. (نسبت قلیا به اسيد 80 به 20 است). تنها عضوی که میتواند اسید را تحمل کند معده است و سایر اعضاء طاقت تحمل اسید را ندارند از طرف ديگر خون بدن انسان در طي 12 تا 15 ساعت غذا نخوردن حالت اسيدي به خود ميگيرد، لذا برای خنثی کردن آن فعالیت بدن آغاز میشود. بنابراین غذاهایی که ایجاد اسید میکنند باید متعادل مصرف شود. خرما که خام خوری قبل ازغذاست این تعادل را ایجاد میکند. زيرا مزاج خرما گرم است و با مصرف آن تعادل اسيدي بازي برقرار ميشود.
10- ازآنجا که 65 تا 70 درصد رطب را آب تشکیل میدهد، لذا افطار با رطب مقدارزیادی ازنیاز بدن به آب را تأمین میکند. همچنين عطش را كاهش ميدهد.
11- خرما موجب تقویت کبد، قلب، خون واستخوان مي شود.
12- خرما حل و هضم غذا را آسانتر ميسازد: اگر در هنگام افطاري (شام) غذاي پختهای خورده شود چون تمام فرمانهای آن با حرارت از بين رفته، خرما مقداري فرمان مشابه ديستازی مترشحه بدن به همراه آورده و هضم غذا را 60% آسانتر ميسازد.
13- زندگي و حيات انسان و تصميم گيري وي با مغز مي باشد كه غذاي مغز نيز گلوگز خالص است و آن هم در شيريني جات طبيعي مثل عسل و خرما وجود دارد .
14- خرما به دليل داشتن منيزيم فراوان ْضد سرطان است و از بسياري از سرطانها جلوگيري مي كند.
15- مصرف خرما موجب تقويت سيستم ايمني بدن ميشود، بنا براين از بسياری از بيماریها پيشگيری ميكند
16- از آنجا كه خرما غذاي كاملي ميباشد، اگر در افطاری مصرف شود: از ضعف بدني و دچار شدن به سوءتغذيه جلوگيري مينمايد.
17- به دليل اينكه خرما سلولهاي عصبي و مغزي را تغذيه ميكند و حاوي ويتامينهاي گروه B ميباشد موجب ايجاد آرامش و نشاط ميشود و اضطراب و نگراني را از بين ميبرد و از تنشهاي عصبي ميكاهد.
18- ارزش غذايي خرما از گوشت بيشتر است و سه برابر ماهي ارزش غذايي دارد.
19- خرما رطوبت بدن را جذب ميكند و مانع تجمع چربي ميگردد و سبب ميشود كبد به طور طبيعي كار كند.
20- بهتر است خرما با روغن زيتون مصرف شود. تا ويتامينهاي آن كه محلول در چربي است بهتر جذب شود. (در قرآن نيز كنار هم آمده "و زيتوناً و نخلاً" ) در اين صورت از بيماريهاي استخواني مثل: پوكي استخوان، كمردرد و پادرد جلوگيري به عمل ميآيد.
21- مصرف خرما در هنگام افطاري موجب رفع بياشتهايي - كه علت اصلي آن سوء تغذيه است – ميشود و بعد از آن شخص به طور طبيعي غذا ميل خواهد كرد.
منابع:
1- کتاب التمرغذا وشفا، تألیف احمد سالم بادویلان
2- شگفتیهای خداوند درجهان خلقت، تألیف محمد راتب نابلسی
